మెనోపాజ్ (రుతువిరతి) అంటే ఏమిటి? లక్షణాలు, వయసు మరియు చికిత్స

Read in: English | हिंदी | मराठी | தமிழ் | తెలుగు

మెనోపాజ్ (Menopause) అంటే తెలుగులో రుతువిరతి: ఒక స్త్రీకి నెలసరి (పీరియడ్స్) శాశ్వతంగా ఆగిపోయే దశ. వరుసగా 12 నెలలు పీరియడ్స్ రాకపోతే (గర్భం లేదా మరే ఇతర కారణం లేకుండా), మెనోపాజ్ వచ్చినట్లుగా పరిగణిస్తారు. భారతీయ మహిళలకు సగటున సుమారు 46 ఏళ్ల వయసులో మెనోపాజ్ వస్తుంది. ఇది ప్రపంచ సగటు (సుమారు 51 ఏళ్లు) కంటే కొన్ని సంవత్సరాలు ముందు.

మెనోపాజ్ ఒక వ్యాధి కాదు, జీవితంలో సహజమైన ఒక దశ. కానీ దాని ముందు, తర్వాత సంవత్సరాల్లో హార్మోన్లు మారడం వల్ల చాలా మంది మహిళలకు ఒక్కసారిగా ఒళ్లంతా వేడి, నిద్రలేమి, చిరాకు, కీళ్ల నొప్పులు వంటి ఇబ్బందులు వస్తాయి. "ఈ వయసులో ఇవన్నీ మామూలే" అని చాలా మంది భరిస్తుంటారు. కానీ వీటిలో చాలా వాటికి చికిత్స ఉంది. ఈ మార్పును సులభమైన తెలుగులో ఇక్కడ వివరిస్తున్నాం.

రుతువిరతి (మెనోపాజ్) అంటే ఏమిటి?

స్త్రీ అండాశయాలు (ovaries) ఈస్ట్రోజన్ (estrogen), ప్రొజెస్టెరాన్ (progesterone) అనే హార్మోన్లను తయారు చేస్తాయి. ఇవే నెలసరిని క్రమంగా ఉంచుతాయి. వయసు పెరిగే కొద్దీ అండాశయాలు ఈ హార్మోన్లను తక్కువగా తయారు చేస్తాయి, అండాలు విడుదల కావడం ఆగిపోతుంది, చివరికి నెలసరి కూడా ఆగిపోతుంది.

ఈ మార్పు ఒక్క రోజులో జరగదు. దీనికి మూడు దశలు ఉన్నాయి:

  • పెరిమెనోపాజ్ (perimenopause): మెనోపాజ్‌కు ముందు కొన్ని సంవత్సరాలు. హార్మోన్లు హెచ్చుతగ్గులకు లోనవుతాయి, పీరియడ్స్ క్రమం తప్పుతాయి, చాలా లక్షణాలు ఈ సమయంలోనే మొదలవుతాయి. ఈ దశలో ఇంకా గర్భం వచ్చే అవకాశం ఉంది.
  • మెనోపాజ్: చివరి పీరియడ్ తర్వాత 12 నెలలు పూర్తయిన రోజు.
  • పోస్ట్‌మెనోపాజ్ (postmenopause): ఆ తర్వాతి జీవితమంతా. వేడి ఆవిర్లు క్రమంగా తగ్గుతాయి, కానీ ఎముకలు, గుండె, యోని ఆరోగ్యంపై ఎక్కువ శ్రద్ధ అవసరం.

భారతదేశంలో మెనోపాజ్ ఏ వయసులో వస్తుంది?

ఇండియన్ మెనోపాజ్ సొసైటీ దేశవ్యాప్తంగా చేసిన సర్వే ప్రకారం, భారతీయ మహిళల సగటు మెనోపాజ్ వయసు సుమారు 46 ఏళ్లు. సాధారణంగా ఇది 45 నుంచి 55 ఏళ్ల మధ్య వస్తుంది. పెరిమెనోపాజ్ లక్షణాలు దానికి కొన్ని సంవత్సరాల ముందే, తరచుగా నలభైల్లోనే మొదలవుతాయి.

  • 40 నుంచి 45 ఏళ్ల మధ్య పీరియడ్స్ ఆగిపోతే దాన్ని "ఎర్లీ మెనోపాజ్" (early menopause) అంటారు.
  • 40 ఏళ్ల కంటే ముందే ఆగిపోతే దాన్ని "ప్రీమెచ్యూర్ ఒవేరియన్ ఇన్‌సఫిషియెన్సీ" (POI) అంటారు.

ఈ రెండు సందర్భాల్లోనూ తప్పకుండా డాక్టర్‌ను కలవండి. త్వరగా మెనోపాజ్ వస్తే ఎముకలు బలహీనపడే, గుండె జబ్బులు వచ్చే ముప్పు పెరగవచ్చు; సమయానికి చికిత్స తీసుకుంటే ఈ ముప్పును తగ్గించవచ్చు. మరింత చదవండి: భారతదేశంలో మెనోపాజ్ వయసు (ఇంగ్లీష్‌లో).

మెనోపాజ్ లక్షణాలు

ప్రతి మహిళ అనుభవం వేరుగా ఉంటుంది. కొందరికి స్వల్ప ఇబ్బంది మాత్రమే ఉంటుంది, మరికొందరికి చాలా లక్షణాలు ఒకేసారి ఉంటాయి. సాధారణ లక్షణాలు ఇవి:

1. పీరియడ్స్‌లో మార్పులు

మొదటి సంకేతం తరచుగా పీరియడ్స్‌లోనే కనిపిస్తుంది: త్వరత్వరగా రావడం, తర్వాత ఆలస్యంగా రావడం లేదా కొన్ని నెలలు రాకపోవడం, రక్తస్రావం మామూలు కంటే ఎక్కువగా లేదా తక్కువగా ఉండడం.

2. వేడి ఆవిర్లు, రాత్రి చెమటలు (hot flashes, night sweats)

ముఖం, మెడ, ఛాతీలో ఒక్కసారిగా వేడి అల వ్యాపిస్తుంది, చెమటలు పడతాయి, గుండె వేగంగా కొట్టుకుంటుంది. కొన్ని నిమిషాల్లో తగ్గిపోతుంది. రాత్రి పూట ఇలా జరిగితే బట్టలు తడిసిపోయి నిద్ర చెడిపోతుంది. హైదరాబాద్, విజయవాడ వంటి వేడి ప్రాంతాల్లో చాలా మంది దీన్ని ఎండ వేడి అనుకుని పట్టించుకోరు.

3. నిద్రలేమి

నిద్ర పట్టడానికి ఆలస్యం కావడం, తెల్లవారుజామున 3-4 గంటలకు మెలకువ వచ్చి మళ్లీ నిద్ర పట్టకపోవడం, ఉదయం అలసటగా లేవడం.

4. చిరాకు, ఆందోళన, దిగులు

చిన్న విషయాలకే కోపం రావడం, కారణం లేకుండా ఏడుపు రావడం, కొత్తగా ఆందోళన (anxiety) లేదా మనసు దిగులుగా ఉండడం చాలా సాధారణం.

5. మతిమరుపు, ఏకాగ్రత లోపం (brain fog)

మాటలు గుర్తుకు రాకపోవడం, మాట్లాడుతూనే విషయం మర్చిపోవడం. ఇది సాధారణంగా తాత్కాలికమే, నిద్ర మెరుగుపడితే తగ్గుతుంది.

6. కీళ్ల నొప్పులు, ఒళ్లు నొప్పులు

వేళ్లు బిగుసుకుపోవడం, మోకాళ్లు, భుజాల నొప్పి, ముఖ్యంగా ఉదయం పూట. భారతదేశంలో విటమిన్ D లోపం చాలా సాధారణం, అది కూడా ఒళ్లు నొప్పులను పెంచుతుంది.

7. పొట్ట చుట్టూ బరువు పెరగడం

ఎక్కువ తినకపోయినా నడుము, పొట్ట దగ్గర కొవ్వు చేరడం. హార్మోన్ల మార్పు, కండరాలు తగ్గడం, సరైన నిద్ర లేకపోవడం దీనికి కారణాలు.

8. యోని పొడిబారడం, మూత్ర సమస్యలు

యోనిలో పొడిబారడం, కలయిక సమయంలో నొప్పి, తరచుగా మూత్ర ఇన్ఫెక్షన్ (UTI), తరచుగా మూత్రానికి వెళ్లాల్సి రావడం. ఇవి చికిత్స లేకుండా పెరుగుతాయి కాబట్టి, సిగ్గుపడకుండా డాక్టర్‌తో మాట్లాడండి.

తలనొప్పి, చర్మం పొడిబారడం, జుట్టు పలచబడడం, కడుపు ఉబ్బరం, లైంగిక కోరిక తగ్గడం కూడా రావచ్చు. అన్ని లక్షణాల వివరాలు: మెనోపాజ్ లక్షణాలు (ఇంగ్లీష్‌లో).

ఈ లక్షణాలు ఎంత కాలం ఉంటాయి?

పెరిమెనోపాజ్ సగటున సుమారు 4 సంవత్సరాలు ఉంటుంది, కానీ కొన్ని నెలల నుంచి 10 సంవత్సరాల వరకు కూడా ఉండవచ్చు. వేడి ఆవిర్లు, రాత్రి చెమటలు చాలా సంవత్సరాలు ఉండి క్రమంగా తగ్గుతాయి. యోని పొడిబారడం మాత్రం దానంతట అదే తగ్గదు; దానికి చికిత్స సులభం, బాగా పనిచేస్తుంది.

డాక్టర్‌ను ఎప్పుడు కలవాలి?

  • లక్షణాలు మీ నిద్ర, పని, సంబంధాలు లేదా మనసుపై ప్రభావం చూపుతుంటే
  • పీరియడ్స్ చాలా ఎక్కువగా లేదా చాలా తరచుగా వస్తుంటే, లేదా రెండు పీరియడ్స్ మధ్య లేదా కలయిక తర్వాత రక్తస్రావం అవుతుంటే
  • 45 ఏళ్ల కంటే ముందే పీరియడ్స్ క్రమం తప్పితే లేదా ఆగిపోతే
  • నిరంతరం దిగులు లేదా ఆందోళన ఉంటే

12 నెలలు పీరియడ్స్ ఆగిన తర్వాత కొంచెం రక్తస్రావం అయినా, రొమ్ములో గడ్డ తగిలినా, ఛాతీ నొప్పి వచ్చినా, లేదా మిమ్మల్ని మీరు హాని చేసుకోవాలనే ఆలోచనలు వచ్చినా, ఆలస్యం చేయకుండా వెంటనే డాక్టర్‌ను కలవండి. మెనోపాజ్ తర్వాత రక్తస్రావానికి చాలాసార్లు తీవ్రమైన కారణం ఉండదు, కానీ ప్రతిసారీ పరీక్ష చేయించుకోవడం తప్పనిసరి.

మెనోపాజ్ చికిత్సా పద్ధతులు

అందరికీ మందులు అవసరం లేదు. కానీ లక్షణాలు మీ జీవితాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంటే, వాటిని భరిస్తూ ఉండాల్సిన అవసరం లేదు.

1. రోజువారీ అలవాట్లు

  • వారానికి 2-3 సార్లు బరువులతో వ్యాయామం (strength training), రోజూ నడక లేదా యోగా
  • ప్రతి భోజనంలో ప్రొటీన్: పప్పు, శనగలు, పెరుగు, పనీర్, గుడ్లు, చేపలు
  • కాల్షియం, విటమిన్ D: పాలు, పెరుగు, రాగులు, నువ్వులు, ఆకుకూరలు, కొంచెం ఎండ; అవసరమైతే డాక్టర్ సలహాతో సప్లిమెంట్
  • కాఫీ, టీ, మద్యం, ఎక్కువ కారం వేడిని పెంచుతుంటే వాటిని తగ్గించండి
  • వదులైన కాటన్ బట్టలు, నిర్ణీత సమయానికి నిద్ర, చల్లగా గాలి వచ్చే గది
  • పొగతాగే అలవాటు ఉంటే మానేయండి

2. హార్మోన్లు లేని చికిత్సలు (non-hormonal)

కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ (CBT) అనే కౌన్సెలింగ్ పద్ధతి వేడి ఆవిర్లు, నిద్ర, మానసిక స్థితికి సహాయపడుతుంది. హార్మోన్లు తీసుకోలేని లేదా తీసుకోవాలనుకోని మహిళల కోసం, డాక్టర్ సూచించే హార్మోన్లు లేని కొన్ని మందులు కూడా ఉన్నాయి. యోని పొడిబారడానికి మాయిశ్చరైజర్లు, లూబ్రికెంట్లు ఉపశమనం ఇస్తాయి. ఏదైనా మూలికా ఔషధం లేదా సప్లిమెంట్ మొదలుపెట్టే ముందు డాక్టర్‌ను అడగండి, ఎందుకంటే అవి ఇతర మందులతో చర్య జరపవచ్చు.

3. హార్మోన్ రీప్లేస్‌మెంట్ థెరపీ (HRT)

వేడి ఆవిర్లు, రాత్రి చెమటలకు హార్మోన్ రీప్లేస్‌మెంట్ థెరపీ (HRT) అత్యంత ప్రభావవంతమైన చికిత్స. ఇది నిద్ర, మానసిక స్థితి, కీళ్ల నొప్పులు, యోని పొడిబారడానికి కూడా సహాయపడుతుంది, ఎముకలు బలహీనపడకుండా కాపాడుతుంది. చాలా మంది ఆరోగ్యవంతమైన మహిళల్లో, 60 ఏళ్ల ముందు లేదా మెనోపాజ్ వచ్చిన 10 సంవత్సరాల లోపు మొదలుపెడితే, దాని ప్రయోజనాలు ప్రమాదాల కంటే ఎక్కువ.

కానీ HRT అందరికీ సరిపోదు. కొన్ని రకాలు రక్తం గడ్డకట్టడం, రొమ్ము క్యాన్సర్ ముప్పును కొంచెం పెంచవచ్చు. రొమ్ము క్యాన్సర్, రక్తం గడ్డలు, పక్షవాతం (stroke), తీవ్రమైన కాలేయ వ్యాధి ఉన్నవారు, లేదా కారణం తెలియని రక్తస్రావం ఉన్నవారు HRT తీసుకోకూడదు లేదా నిపుణుల పర్యవేక్షణలో మాత్రమే పరిశీలించాలి. డాక్టర్ మీ వైద్య చరిత్ర చూసి, అవసరమైన పరీక్షలు చేసిన తర్వాతే దీన్ని ప్రారంభించాలి. యోనిలో రాసే తక్కువ మోతాదు ఈస్ట్రోజన్ క్రీమ్ పొడిబారడానికి, తరచుగా వచ్చే మూత్ర ఇన్ఫెక్షన్లకు చాలా బాగా పనిచేస్తుంది. మరింత చదవండి: HRT గురించి (ఇంగ్లీష్‌లో).

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

మెనోపాజ్‌ను తెలుగులో ఏమంటారు?

మెనోపాజ్‌ను తెలుగులో రుతువిరతి అంటారు. అయితే రోజువారీ మాటల్లో చాలా మంది "మెనోపాజ్" అనే పదాన్నే వాడతారు, లేదా "నెలసరి ఆగిపోవడం" అంటారు.

మెనోపాజ్ మొదటి లక్షణాలు ఏమిటి?

సాధారణంగా పీరియడ్స్ క్రమం తప్పడమే మొదటి సంకేతం. దానితో పాటు నిద్ర చెడిపోవడం, రాత్రి చెమటలు, కొత్తగా ఆందోళన లేదా పీరియడ్స్ ముందు వచ్చే ఇబ్బంది (PMS) పెరగడం ఉండవచ్చు.

పెరిమెనోపాజ్‌లో గర్భం రావచ్చా?

అవును. పీరియడ్స్ క్రమం తప్పినా కొన్నిసార్లు అండం విడుదల అవుతుంది. గర్భం వద్దనుకుంటే, 50 ఏళ్ల ముందు చివరి పీరియడ్ తర్వాత 2 సంవత్సరాలు, 50 తర్వాత 1 సంవత్సరం వరకు గర్భనిరోధక పద్ధతి కొనసాగించండి.

మెనోపాజ్‌కు రక్త పరీక్షలు అవసరమా?

45 ఏళ్లు దాటితే, సాధారణంగా లక్షణాల ఆధారంగానే గుర్తించవచ్చు. కానీ థైరాయిడ్, హిమోగ్లోబిన్, విటమిన్ D, షుగర్, కొలెస్ట్రాల్ పరీక్షలు ఇతర కారణాలను తోసిపుచ్చడానికి సహాయపడతాయి. పెరిమెనోపాజ్ పరీక్షల గురించి చదవండి (ఇంగ్లీష్‌లో).

HRT సురక్షితమేనా?

చాలా మంది ఆరోగ్యవంతమైన మహిళలకు, 60 ఏళ్ల ముందు లేదా మెనోపాజ్ తర్వాత 10 సంవత్సరాల లోపు మొదలుపెట్టి, పూర్తి పరీక్షల తర్వాత డాక్టర్ సూచిస్తే, HRT సురక్షితమైన, ప్రభావవంతమైన మార్గం. ఇది అందరికీ సరిపోదు, కాబట్టి నిర్ణయం డాక్టర్‌తో కలిసి తీసుకోండి.

NuHer ను సంప్రదించండి

NuHer ముంబైలోని, డాక్టర్ల నేతృత్వంలోని మెనోపాజ్ క్లినిక్. మీ లక్షణాలను అర్థం చేసుకుని, హార్మోన్లతో లేదా హార్మోన్లు లేకుండా, మీ జీవితానికి సరిపోయే చికిత్సా ప్రణాళికను తయారు చేస్తాం. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ లేదా భారతదేశంలో ఎక్కడి నుంచైనా వీడియో ద్వారా సంప్రదించవచ్చు.

ఈ సమాచారం సాధారణ అవగాహన కోసం మాత్రమే; ఇది మీ డాక్టర్ సలహాకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు.